کارشناسان معتقدند تحول دیجیتال در قوه قضاییه نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است تا پاسخگوی پیچیدگی‌های نظام دادرسی مدرن باشد. افزایش حجم پرونده‌های قضایی، رشد توقعات جامعه برای دسترسی سریع و آسان به عدالت و همچنین الزام به شفافیت و پاسخگویی، قوه قضاییه را به سمت ایجاد «عدالت هوشمند» هدایت کرده است. به گفته مسئولان، عدالت امروزه نه در راهروهای پر از پرونده‌های فیزیکی، بلکه در قالب سامانه‌ها و بر بستر امن و دقیق داده‌ها محقق می‌شود.

هوشمندسازی قوه قضاییه در سال‌های اخیر موجب شده بسیاری از مشکلات ناشی از بروکراسی‌های سنتی کاهش یابد. طراحی و استقرار سیستم مدیریت پرونده قضایی در شعب دادسرا و دادگاه‌ها، آموزش فناوری اطلاعات به قضات و کارکنان، توسعه نرم‌افزارهای یکپارچه مالی و اداری و اجرای طرح بایگانی الکترونیک از جمله اقدامات کلیدی در مسیر دیجیتالی شدن سیستم قضایی محسوب می‌شوند. این اقدامات علاوه بر کاهش اطاله دادرسی و افزایش اتقان آرای قضایی، در کاهش هزینه‌ها، جلوگیری از فساد و ارتقای امنیت اطلاعات نیز نقش مؤثری داشته است.

یکی از مهم‌ترین محورهای تحول قضایی، ابلاغ الکترونیک اوراق قضایی است. ابلاغ نقطه آغاز هر دادرسی و اطلاع‌رسانی رسمی به طرفین پرونده محسوب می‌شود. پیش از دیجیتالی شدن، هزاران پرونده در مسیر پیچیده ابلاغ کاغذی گرفتار می‌شدند؛ اشتباه در آدرس‌ها، جابه‌جایی افراد، هزینه‌های پستی و تاخیر در ارسال ابلاغیه‌ها منجر به صدور آرای غیابی و کاهش اعتماد عمومی می‌شد. اما امروز بیش از ۹۶ درصد ابلاغ‌ها به صورت الکترونیک انجام می‌شود و کمتر کسی منتظر نامه‌رسان می‌ماند تا سرنوشت قضایی خود را دریافت کند.

شهروندان می‌توانند از طریق سامانه ملی خدمات الکترونیک قضایی به نشانی https://adliran.ir و وارد کردن مشخصات خود، به سادگی به ابلاغیه‌های قضایی دسترسی پیدا کنند. پیامک‌های اطلاع‌رسانی با سرشماره ADLIRAN نیز ارتباط مستقیم و شفاف میان عدلیه و مردم را تضمین می‌کند.

از سال ۱۴۰۱، امکان دریافت شناسه قضایی ثنا برای اتباع خارجی فراهم شده است. بر اساس اعلام رئیس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، اتباع خارجی دارای شناسه فراگیر ۱۲ رقمی می‌توانند از تمامی خدمات الکترونیک قضایی بهره‌مند شوند. این شناسه، یک کد منحصربه‌فرد برای افراد و مؤدیان مالیاتی خارجی است که در ایران هرگونه فعالیت اقتصادی یا غیر اقتصادی دارند و در انجام امور اداری و قضایی ضروری است.

طرح‌هایی مانند دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سامانه ثنا نمونه‌ای موفق از پیشرفت‌های قوه قضاییه در مسیر دیجیتالی شدن هستند. این اقدامات علاوه بر تسهیل دسترسی مردم به عدالت، باعث صرفه‌جویی در وقت و هزینه، افزایش امنیت و حفظ آبروی افراد شده است.

تحول دیجیتال قوه قضاییه در کنار کاهش مراجعات حضوری و افزایش سرعت ارائه خدمات، نشانه‌ای از حرکت کشور به سمت عدالت هوشمند و شفاف است که توانسته اعتماد عمومی را افزایش داده و سیستم قضایی را به استانداردهای مدرن نزدیک کند.